bayå
Etimolodjeye
[candjî]Bodje « bay » avou l’ cawete « -å »
Prononçaedje
[candjî]- AFE :
- diferins prononçaedjes : /ba.jɒːʀ/ /ba.jɑːʀ/ /ba.jɔːʀ/ /ba.jɒː/ /ba.jɑː/ /ba.jɔː/
- prononçaedje zero-cnoxheu : /ba.jɔː/
- Ricepeures : ba·yå
-
On tchivå bayård avou s' brun ou rossea poyaedje (sins1)
-
(sins 2)
Sustantif
[candjî]bayå omrin
singulî | pluriyal |
---|---|
bayå | bayås |
- (no d’ biesse) sôre di tchvå avou on brun ou rossea poyaedje.
- Li rond s’ a alårdji di ptit-z a ptit e montant disk’ a hôteur del tiesse do grand Bayård, li gros roncén del cinse — Joseph Calozet.
- raece di tchvå d' cinse foirt sipårdowe e Walonreye dinltins.
- Adon, cwand tote ciste årmonreye kimince a flåwi, vos veyoz e mitan d' on tcherwè ki lyi sieve di pî d' soke (...) èn ome et ses bayås atelés a l' eraire — Louis Lagauche, "Prindoz vosse bordon" (1937), p. 32 (fråze rifondowe).
- I fåt portant k’ les tchvås soflexhe :
l’ome arestêye ses deus bayås
— Henri Simon, "Li pan dè Bon Diu", "Li tchèrwèdje" (fråze rifondowe).
- (pa stindaedje do sinse) gros et vigreus tchvå.
- on dj’vå come Bayård — Motî Haust.
- Qwand i passév ås galops di s’bayår, è l’påhûlisté des ham’tês, les efants acorît so les soûs po l’fièstî — Joseph Mignolet, "Li Payîs des Sotês", 1926, p. 18-19.
- (mot d’ foistî) sployon po hertchî l' bwès ezès bwès.
- civire po poirter on malåde ou on waxhea.
- mete on waxhea so l' bayå
- noer come on bayå
- (mot d’ houyeu) sôre di plat wagon ezès houyires.
- Ene fråze d’ egzimpe est co a radjouter.
- (rabaxhanmint) grande djin ki ravize ene miete loigne
- on sot bayå
- (rabaxhanmint) feye k' a bråmint des wapeurs k' on pout åjheymint coutchî avou.
- Ene fråze d’ egzimpe est co a radjouter.
- (mot d’ djeu) tchivå di bwès ou di carton.
- Mi tch’vâ, mi pauve tch’vâ d’ cârton èsteût so flote. (...) Mi, qu’aveûs tant pîler, tant des fèy’s mètou mes p’tits brès’ d’èfant âtoû dè hâtrê di m’ binamêye mame po z-avu on bayârd, èt lèye qui m’aveût si bin rik’mandé d’y prinde astème!— Joseph Vrindts, Tot tûsant (1924), Mi t’Ch’vâ d’Cârton.
- (mot d’ djeu) sôre di djeu k' on î doet tcheryî ene pice so ene distance di 30 disca 40 metes avou ene mowante tourpene.
- djouwer å bayå
Ratourneures
[candjî]- Tchvå Bayård : on tchvå k' åreut poirté les Cwate fis Aimon dins l' floriconte do minme no. Foirt sipårdou dvins l' folclore, on dit ki c' e-st on tchvå madjike ki pout hertchî des foû pezantès tchedjes.
-
Posteure a Bogni, dins les Årdenes francesses.
-
Posteure a Nijkerke, ezès Bas Payis.
-
A Grembergen, dilé Termonde.
-
Al "porcession do tchvå Bayåd" a Termonde e 2000.
-
Posteure a Termonde, poite di Brussele.
-
Po reclame d' ene pidzeria.
-
Li rotchî Bayåd a Dinant.
Mots d’ aplacaedje
[candjî]Ortografeyes
[candjî]Ratournaedjes
[candjî]grande djin ki ravize ene miete loigne
Francès : dégingandé (fr)
feme k' on coutche åjheymint avou
Francès : traînée (fr), fille facile (fr)
djouwet
Francès : cheval de bois (fr)
djeu
Francès : sorte de jeu qui consiste à faire avancer une pièce sur une distance de 30 à 40 m au moyen d'une toupie en mouvement (nén ratournåve direk e francès)
Waitîz eto
[candjî] Lijhoz l’ årtike Tchvå Bayåd so Wikipedia
Categoreyes :
- Mots do walon
- Walon
- Sustantifs do walon avou l' cawete -å
- Mots do walon di deus pîs
- Sustantifs do walon
- Motlî do walon po les nos d' biesse
- Motlî do walon des foistîs
- Motlî do walon po les houyeus
- Mots do walon polant esse rabaxhants
- Motlî do walon po les djeus
- Mots do walon avou des ratourneures
- Mots do walon nén ratournåves mot po mot e francès