Archimede
![]() |
Vos an lenga piemontèisa |
Për amprende a dovré 'l sistema dle parlà locaj ch'a varda sì. |
![]() Archimede a l'é stàit ansema a Euclid ël pì grand matemàtich dl'antichità e a l'ha dàit d'amportante contribussion a la fìsica. A l'era nassù a Siracusa dël 287 aGC anviron, fieul ëd l'astrònom Fèida, e a l'é mòrt ambelelà dël 212 aGC anviron, durant l'assedi dël general roman Marcel ant la sconda guèra pùnica. A l'avìa passà soa anfansia a Siracusa.
Peui a l'ha sogiornà a Lissandria, anté ch'a la studià dai sucessor d'Euclid.
Ambelelì a l'é bel fé ch'a l'abia rancontrà Conon ëd Samo e Eratòstene; pì tard a jë tnirà al corent ëd sò travaj. La conta dla mòrt[modìfica | modifiché la sorgiss]Durant l'atach roman a Siracusa, ël general Marcel a l'avìa comandà ai sò tropié ëd salvé la vita d'Archimede. Un ëd lor-sì a l'é intrà a ca dël siensià antramentre che Archimede a l'era an camin ch'a studiava na figura geométrica dissegnà an sël seul sabios. Chiel-sì a-j dis al soldà ëd ten-se leugn, për nen ruiné ël gràfich. Ël soldà, ofèis, a l'ha massalo. Costa-sì a l'é la conta romanzà ch'a l'é rivane an sla mòrt d'Archimede. Tutun a smija pì bel fé che l'arzultà tràgich a sia stàit determinà dal zanzij dij soldà për j'angign e j'utiss pressios d'Archimede. Ij roman a l'han antlora fabricaje na tomba anté ch'a-i era dissegnà, conforma a sò vorèj, na sfera anscrivùa ant un cilìnder. Soe arserche[modìfica | modifiché la sorgiss]Soe contribussion a la matemàtica a rësguardo l'aritmética e la geometrìa e a son conossùe mersì a le litre che a mandava ai matemàtich pì competent ëd soa época. Ij travaj ant l'aritmética a j'ero tratà an doe litre, dont un-a a l'é spërdusse.
A rësguardavo la numerassion, dzortut la manera d'esprime dij nùmer grand. Lë studi dël sercc a lo men-a a dé n'aprossimassion ëd π.
Për fé sòn, a anscriv e a sircoscriv al sercc un polìgon regolar ëd novantesses bande, lòn ch'a-j fa trové . Archimede a considerava sò travaj an sle sfere e ij cilìnder tanme soa ciadeuvra.
As compon ëd sessanta proposission rangià an doi lìber.
Ambelessì as treuvo ij cont d'àree e volum: piràmid, còno, sfere e via fòrt.
A oten che la sfera a l'ha për àrea e volum ij doi ters ëd coj dël cilìnder sirconscrit. An n'euvra an sij conòid e jë sferòid, Archimede a studia ij volum definì da dle quàdriche. Con la mòrt d'Archimede as sara l'época fiamenga dla matemàtica clàssica. A pòrto sò nòm[modìfica | modifiché la sorgiss]
Euvre prinsipaj[modìfica | modifiché la sorgiss]
|