Viktor Ullmann
![]() | |
Data i miejsce urodzenia | |
---|---|
Data i miejsce śmierci | |
Zawód |
kompozytor, dyrygent |
Viktor Ullmann (ur. 1 stycznia 1898 w Cieszynie, zamordowany 18 października 1944 w Auschwitz-Birkenau) – austriacki[1] kompozytor i dyrygent.
Życiorys
[edytuj | edytuj kod]Jego ojciec Maximilian był wojskowym pochodzenia żydowskiego, który jednak przeszedł na katolicyzm. Uczęszczał w Cieszynie do szkoły podstawowej, a w roku 1909 przeniósł się do Wiednia. Tu ukończył gimnazjum, ucząc się jednocześnie teorii muzyki pod kierunkiem dr Josefa Pohlaneura. Po zakończeniu I wojny światowej kształcił się jako pianista u Eduarda Steuermanna, wstąpił też do seminarium dla kompozytorów prowadzonego przez Arnolda Schönberga. W maju 1919 po małżeństwie z praską Żydówką Marthą Koref przeniósł się do Pragi, gdzie został dyrygentem w Nowym Teatrze Niemieckim. W tym czasie powstały pierwsze kompozycje Ullmanna, m.in. Die Schönberg Variationen, których prawykonanie w 1929 na festiwalu muzycznym w Genewie zwróciło uwagę krytyki na jego talent. W latach 1929–1931 pracował jako kompozytor i dyrygent w Zurychu, następne dwa lata prowadził księgarnię antropozoficzną w Stuttgarcie. W 1933 wrócił do Pragi, gdzie działał jako pedagog muzyczny, dziennikarz i tworzył dalsze kompozycje.
Po zajęciu przez Niemców Czech i Moraw został objęty restrykcjami wobec osób żydowskiego pochodzenia. W 1942 deportowano go wraz z rodziną do obozu koncentracyjnego w Theresienstadt. Także tu prowadził aktywną działalność muzyczną, pisząc dalsze dzieła muzyczne, uratowane przed zniszczeniem przez przyjaciół (m.in. operę Cesarz Atlantydy). W dniu 16 października 1944 został skierowany transportem do niemieckiego obozu koncentracyjnego Auschwitz-Birkenau, gdzie dwa dni później zginął w komorze gazowej II.
Upamiętnienie
[edytuj | edytuj kod]W roku 2002 założono fundację jego imienia, zajmującą się upamiętnieniem twórczości kompozytora oraz muzyków z Theresienstadt.
W roku 2009 w ramach XV Międzynarodowego Festiwalu i XIII Konkursu im. Ady Sari w Nowym Sączu odbyła się premiera jego utworu pt. Cesarz Atlantydy. Utwór ten skomponował w obozie koncentracyjnym w Terezinie. Libretto natomiast zostało napisane przez jego przyjaciela Petera Kiena. Utwór ocalał dzięki jednemu z więźniów obozu koncentracyjnego, w którym zginął Ullmann. Po wielu latach utwór został odnaleziony w Londynie[2].
Literatura
[edytuj | edytuj kod]- Herbert Gantschacher: Viktor Ullmann – Zeuge und Opfer der Apokalypse / Witness and Victim of the Apocalypse / Testimone e vittima dell’Apocalisse / Svědek a oběť apokalypsy / Prič in žrtev apokalipse. ARBOS-Edition, Arnoldstein- Klagenfurt – Salzburg – Vienna – Prora – Prague 2015, ISBN 978-3-9503173-3-6.
Przypisy
[edytuj | edytuj kod]- ↑ Dowód tożsamości (Identitätskarte) Viktora Ullmanna wystawiony w dniu 18 stycznia 1941 dla praskiego getta.
- ↑ „Niezwykły „Cesarz Atlantydy””. Dziennik Polski, 20 kwietnia 2009. [dostęp 2009-04-20]. (pol.).
Linki zewnętrzne
[edytuj | edytuj kod]- ISNI: 0000000083797465
- VIAF: 46953474
- LCCN: n90611635
- GND: 119065193
- LIBRIS: ljx14vr432bzsrg
- BnF: 13969662r
- SUDOC: 055290515
- SBN: DDSV069722
- NLA: 66662565
- NKC: jn19995009742
- BNE: XX5358290
- NTA: 108060020
- BIBSYS: 90749784
- CiNii: DA12819396
- PLWABN: 9810637717005606
- NUKAT: n2011222888
- J9U: 987007310393905171
- CANTIC: a10219341
- LNB: 000129699
- LIH: LNB:bGQ;=BQ
- RISM: people/282132