Richard Strauss
![]() Portret Richarda Straussa namalowany przez Maxa Liebermanna w 1918 roku. | |
Data i miejsce urodzenia |
11 czerwca 1864 |
---|---|
Data i miejsce śmierci |
8 września 1949 |
Zawód |
kompozytor |
Odznaczenia | |
![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() | |
![]() |
Richard Strauss (ur. 11 czerwca 1864 w Monachium, zm. 8 września 1949 w Garmisch-Partenkirchen) – niemiecki kompozytor muzyki późnego romantyzmu, dyrygent.
Życiorys
[edytuj | edytuj kod]Strauss był synem waltornisty Franza Straussa. W młodości otrzymał od ojca staranne wykształcenie muzyczne i bardzo wcześnie zaczął komponować. W 1882 wstąpił na uniwersytet w Monachium, jednak po roku porzucił studia i wyjechał do Berlina. W 1885 został asystentem dyrygenta Hansa von Bülowa, aby po roku zająć jego miejsce. Jego pierwsze kompozycje utrzymane są w stylu Schumanna i Mendelssohna. Pod wpływem skrzypka Aleksandra Rittera zainteresował się Wagnerem.
Nowe zainteresowanie zaowocowało poematem symfonicznym Don Juan, który jest uważany za pierwszy dojrzały utwór Straussa. Premiera w roku 1889 podzieliła publiczność, jednak kompozytor skomentował to w następujący sposób: „Teraz pocieszam się myślą, że jestem na drodze, którą chciałem obrać, w pełni świadomy, że nie było artysty, którego ludzie nie nazwaliby szalonym”. W późniejszych latach przyszły kolejne poematy symfoniczne: Tod und Verklärung (Śmierć i przemienienie, 1888-89), Till Eulenspiegels lustige Streiche (Ucieszne figle Dyla Sowizdrzała, 1894-95), Also sprach Zarathustra (Tako rzecze Zaratustra, 1896), Don Kichot (1897) i Ein Heldenleben (Życie bohatera, 1897-98).
Pod koniec XIX wieku Strauss zwrócił się ku operze. Pierwsze dwie próby – Guntram z 1894 i Feuersnot z 1901 okazały się porażkami, lecz na Salome z 1905 publiczność reagowała równie gorąco i skrajnie jak na Don Juana. Niekonwencjonalny temat dzieła, jak również wprowadzenie do muzyki dysonansów i rozbudowanej chromatyki zapewniły operze bardzo duże zainteresowanie. W Nowym Jorku publiczność protestowała z powodu zejścia dzieła ze sceny już po jednym przedstawieniu w Metropolitan Opera.
Jednym z najważniejszych gatunków w twórczości Straussa były pieśni, których skomponował około 150.
Strauss był kapelmistrzem orkiestr w Meiningen, Monachium, Berlinie i w Wiedniu. Jego muzyka pozostała pod wpływem Wagnera.
Jego nazwisko figurowało na Gottbegnadeten-Liste (Lista obdarzonych łaską Bożą w III Rzeszy) wśród Niezastąpionych.
Odznaczenia
[edytuj | edytuj kod]- Order Sokoła Białego (Saksonia-Weimar, 1892)[1]
- Kawaler Orderu Karola III (Hiszpania, 1898)[1]
- Order Korony Żelaznej III Klasy (Austria, 1900)[1]
- Order Orła Czerwonego IV Klasy (Prusy, 1902)[1]
- Order Królewski Korony III Klasy (Prusy, 1906)[1]
- Kawaler Legii Honorowej (Francja, 1907)[1]
- Komandor Orderu Świętego Karola (Monako, 1907)[1]
- Order Maksymiliana za Naukę i Sztukę (Bawaria, 1910)[1][2]
- Komandor II klasy Orderu Ernestyńskiego (Saksonia-Koburg-Gotha, 1913)[1]
- Oficer Legii Honorowej (Francja, 1914)[1]
- Krzyż Oficerski Orderu Alberta (Saksonia, 1917)[1]
- Krzyż Wielki Orderu Zbawiciela (Grecja, 1924)[1]
- Order Pour le Mérite (Prusy, 1924)[1][3]
- Komandor Orderu Danebroga (Dania, 1929)[1]
- Wielki Oficer Orderu Oranje-Nassau (Holandia, 1934)[1]
- Komandor Orderu Korony (Belgia, 1939)[1]
- Wielki Oficer Orderu Korony Dębowej (Luksemburg, 1939)[1]
Najważniejsze dzieła
[edytuj | edytuj kod]- Koncert waltorniowy Es-dur nr 1 (1882-1883)
- Don Juan – poemat symfoniczny (1889)
- Makbet (Macbeth) – poemat symfoniczny (1890)
- Śmierć i przemienienie (niem. Tod und Verklärung) – poemat symfoniczny (1890)
- Dyl Sowizdrzał (niem. Till Eulenspiegels lustige Streiche) – poemat symfoniczny (1895)
- Tako rzecze Zaratustra (niem. Also sprach Zarathustra) – poemat symfoniczny (1896)
- Don Kichot (Don Quixote) – poemat symfoniczny w formie wariacji na wiolonczelę, altówkę i orkiestrę (1898)
- Życie bohatera (niem. Ein Heldenleben) – poemat symfoniczny (1898)
- Symfonia domowa (Symphonia domestica) – (1903)
- Salome – opera (1905)
- Elektra – opera (1909)
- Kawaler z różą (niem. Der Rosenkavalier) – opera (1911)
- Ariadna na Naksos (niem. Ariadne auf Naxos) – opera (1912)
- Symfonia alpejska (niem. Alpensinfonie) – (1915)
- Kobieta bez cienia (niem. Die Frau ohne Schatten) – opera (1919)
- Intermezzo – opera (1924)
- Helena egipska (niem. Die Ägyptische Helena) – opera (1928)
- Arabella – opera (1933)
- Milcząca kobieta (niem. Die Schweigsame Frau) – opera (1935)
- Dzień pokoju (niem. Friedenstag) – opera (1938)
- Dafne (niem. Daphne) – opera (1938)
- Miłość Danae (niem. Die Liebe der Danae) – opera
- Capriccio – opera (1942)
- Koncert waltorniowy Es-dur nr 2 (1942)
- Metamorfozy (niem. Metamorphosen) na 23 instrumenty smyczkowe
- Koncert obojowy D-dur (1945)
- Cztery ostatnie pieśni (niem. Vier letzte Lieder) – 4 pieśni na sopran i orkiestrę (1948)
Przypisy
[edytuj | edytuj kod]- ↑ a b c d e f g h i j k l m n o p q Kurt Wilhelm: Richard Strauss persönlich: Eine Bildbiographie. Berlin: Henschel, 1999, s. 148. ISBN 3-89487-326-4.
- ↑ „Zeitschrift für Bayerische Landesgeschichte”. Band 47 (Heft 1), s. 398, 1984. München.
- ↑ Richard Georg Strauss. Orden Pour le Mérite für Wissenschaften und Künste. [dostęp 2020-01-15]. (niem.).
Bibliografia
[edytuj | edytuj kod]- Piotr Kamiński , Tysiąc i jedna opera, Kraków: PWM, 2008, ISBN 978-83-224-0901-5, OCLC 297704436 .
Linki zewnętrzne
[edytuj | edytuj kod]- Richard Strauss – twórczość tego autora dostępna w bibliotece cyfrowej International Music Score Library Project
- Richard Strauss w bazie AllMusic (ang.)
- Dzieła Richarda Straussa w bibliotece Polona
- ISNI: 0000000120999614, 0000000029864532
- VIAF: 24796264
- LCCN: n79041680
- GND: 11861911X
- NDL: 00457913
- LIBRIS: dbqsvblx0nvp111
- BnF: 13983132d
- SUDOC: 079207006
- SBN: CFIV114660
- NLA: 35528482
- NKC: jn20000605184
- BNE: XX843379
- NTA: 068966156
- BIBSYS: 90052984
- CiNii: DA00362500
- Open Library: OL79641A
- PLWABN: 9810696540205606
- NUKAT: n97013854
- J9U: 987007268537205171
- PTBNP: 142662
- CANTIC: a1099063x
- LNB: 000037776
- NSK: 000012377
- CONOR: 11578467
- ΕΒΕ: 110062
- BLBNB: 000363745
- KRNLK: KAC199626691
- LIH: LNB:V*341254;=BF
- RISM: people/132111
- Artyści związani z Berlinem
- Artyści związani z Monachium
- Artyści związani z Wiedniem
- Gottbegnadeten-Liste
- Ludzie urodzeni w Monachium
- Niemieccy dyrygenci
- Niemieccy kompozytorzy operowi
- Odznaczeni Orderem Orła Czerwonego
- Odznaczeni cywilnym Orderem Pour le Mérite
- Odznaczeni Orderem Maksymiliana
- Odznaczeni Orderem Korony Żelaznej
- Odznaczeni Orderem Korony (Prusy)
- Odznaczeni Orderem Sokoła Białego
- Odznaczeni Orderem Alberta
- Odznaczeni Orderem Ernestyńskim
- Oficerowie Legii Honorowej
- Kawalerowie Legii Honorowej
- Odznaczeni Orderem Świętego Karola (Monako)
- Odznaczeni Orderem Karola III
- Odznaczeni Orderem Zbawiciela
- Odznaczeni Orderem Danebroga
- Odznaczeni Orderem Oranje-Nassau
- Odznaczeni Orderem Korony (Belgia)
- Odznaczeni Orderem Korony Dębowej
- Urodzeni w 1864
- Zmarli w 1949
- Kompozytorzy romantyzmu