Nornik bury
Microtus agrestis[1] | |||||
(Linnaeus, 1761) | |||||
![]() Nornik bury sfotografowany w Commanster, w belgijskich Ardenach. | |||||
Systematyka | |||||
Domena | |||||
---|---|---|---|---|---|
Królestwo | |||||
Typ | |||||
Podtyp | |||||
Gromada | |||||
Podgromada | |||||
Infragromada | |||||
Rząd | |||||
Podrząd | |||||
Infrarząd | |||||
Nadrodzina | |||||
Rodzina | |||||
Podrodzina | |||||
Plemię | |||||
Rodzaj | |||||
Podrodzaj |
Agricola | ||||
Gatunek |
nornik bury | ||||
| |||||
Kategoria zagrożenia (CKGZ)[33] | |||||
![]() | |||||
Zasięg występowania | |||||
![]() |
Nornik bury[34] (Microtus agrestis) – gatunek ssaka z podrodziny karczowników (Arvicolinae) w obrębie rodziny chomikowatych (Cricetidae).
Zasięg występowania
[edytuj | edytuj kod]Nornik bury występuje w zachodniej, środkowej i północnej Europie i północnej Azji, od Wysp Brytyjskich i przez środkową i wschodnią Europę (włącznie z Kotliną Panońską) i Fennoskandię po Syberię aż do rzeki Lena, od południa do północno-wschodniego Kazachstanu, północnej Mongolii i skrajnie północno-zachodniej Chińskiej Republiki Ludowej (góry Ałtaj i Barluk w Sinciang)[35].
Taksonomia
[edytuj | edytuj kod]Gatunek po raz pierwszy zgodnie z zasadami nazewnictwa binominalnego opisał w 1761 roku szwedzki przyrodnik Karol Linneusz nadając mu nazwę Mus agrestis[2]. Holotyp pochodził z Uppsali, w Szwecji[36].
M. agrestis należy do podrodzaju Agricola[35]. W większości rekonstrukcji filogenetycznych podrodzaj Agricola okazał się taksonem siostrzanym w stosunku do podrodzaju Blanfordimys[35]. M. agrestis we wcześniejszych ujęciach systematycznych obejmował taksony lavernedii i rozianus jako podgatunki, ale analizy wykazały dwie głęboko rozbieżne linie filogenetyczne co skutkowało uznaniem ich za odrębne gatunki[35]. Autorzy Illustrated Checklist of the Mammals of the World uznają ten takson za gatunek monotypowy[35].
Etymologia
[edytuj | edytuj kod]- Microtus: gr. μικρος mikros „mały”; ους ous, ωτος ōtos „ucho”[37].
- agrestis: łac. agrestis „polny, wiejski”, od ager, agri „pole”[38].
Morfologia
[edytuj | edytuj kod]Długość ciała (bez ogona) 92–132 mm, długość ogona 30–53 mm; masa ciała 22–72,5 g (samice średnio 32,6 g, samce średnio 35,4 g)[39]. Zwierzę średniej wielkości, o wydłużonym ciele i krótkim, słabo owłosionym ogonie, pokrytym pierścieniowatymi łuskami. Oczy duże, pysk lekko zaostrzony z wąsami, uszy niewielkie szerokie, zaokrąglone, cienkie. Nozdrza różowawe, nieowłosione. Charakteryzuje się szarobrunatnym ubarwieniem sierści futerka grzbietowej strony ciała. Brzuszna strona ciała jest szara. Siekacze mają kształt dłutowaty, ciągle rosną, a ostrość zachowują dzięki temu, że szkliwo znajduje się jedynie na przedniej ich powierzchni. Zęby trzonowe o niskich koronach, z trzema rzędami guzków. Buduje system nor tuż pod powierzchnią ziemi lub w gęstym runie, w których gromadzi zapasy pożywienia i żyje. Nie zapadają w sen zimowy. Żyje pojedynczo, w grupach rodzinnych lub koloniach.
Ekologia
[edytuj | edytuj kod]- Biotop
- Zamieszkuje tereny wilgotne porośnięte gęstą roślinnością. Ulubionym jego środowiskiem są obrzeża lasów, leśne polanki, zręby porośnięte wysoką trawą, zadrzewienia śródpolne, a także bagna, mokradła, torfowiska. Jest mniej wilgociolubny w porównaniu z podobnym nornikiem północnym. W latach licznego występowania staje się plagą upraw roślinnych, wyrządzając znaczne szkody.
- Tryb życia
- Prowadzi zmierzchowo–nocny tryb życia, ale wychodzi również za dnia w poszukiwaniu pokarmu. Należy do gatunku osiadłego. Całe systemy korytarzy z kryjówkami wykonuje zwykle w darni lub tuż pod powierzchnią ziemi w bezpośredniej bliskości żerowisk, co zapewnia im możliwość szybkiego schronienia się w razie zagrożenia. Rzadko przebywa w miejscach odsłoniętych. Jest ssakiem płochliwym.
- Pożywienie
- jak większość nornikowatych żywi się pokarmem mieszanym. Pożywienie nornika burego stanowi w głównej mierze pokarm roślinny – korzenie, kłącza, trawy, zioła, nasiona, warzywa uprawne, owoce, kora, młode pędy.
- Rozród
- Poród i rozwój młodych jest ściśle związany z okresem największej dostępności pożywienia. Nornik buduje gniazda z mchu i traw w zaroślach. Tam przychodzą na świat ślepe i nieowłosione młode. Jest ich od 4 do 7 sztuk. Szybko rosną. Po około dwóch tygodniach otwierają oczy, z matką pozostają przez trzy tygodnie, odżywiając się mlekiem po tym okresie młode opuszczają gniazdo. Młode pełną dojrzałość płciową uzyskują w wieku 8-9 tygodni. Nornik w ciągu jednego roku może wyprowadzić 4 mioty, co daje przeciętnie 20 młodych rocznie. Samice mają zdolność wchłonięcia zarodków w trakcie ciąży[40].
- Wrogowie
- Sowy, lisy, kuny, wydry europejskie, tchórze zwyczajne, myszołowy zwyczajne, żmije zygzakowate.
Przypisy
[edytuj | edytuj kod]- ↑ Microtus agrestis, [w:] Integrated Taxonomic Information System (ang.).
- ↑ a b Ch. Linnaeus: Fauna svecica: sistens animalia sveciae regni: mammalia, aves, amphibia, pisces, insecta, vermes, distributa per classes & ordines, genera & species, cum differentiis specierum, synonymis auctorum, nominibus incolarum, locis natalium, descriptionibus insectorum. Wyd. 2. Stockholmiae: Sumtu & Literis Direct. Laurentii Salvii, 1761, s. 11. (łac.).
- ↑ C. Linnaeus: Systema naturae per regna tria naturae, secundum classes, ordines, genera, species, cum characteribus, differentiis, synonymis, locis. Wyd. 12. T. 1. Holmiae: Impensis Direct. Laurentii Salvii, 1766, s. 84. (łac.).
- ↑ R. Kerr: The animal kingdom, or zoological system, of the celebrated Sir Charles Linnæus. containing a complete systematic description, arrangement, and nomenclature, of all the known species and varieties of the mammalia, or animals which give suck to their young. Class I, Mammalia. Edinburgh: A. Strahan, and T. Cadell, London, and W. Creech, 1792, s. 239. (ang.).
- ↑ J.C. Bellamy: The natural history of South Devon: five maps, eighty engravings, and nine lithographs. Plymouth: Printed and published by Jenkin Thomas, 1839, s. 373. (ang.).
- ↑ E. de Sélys-Longchamps. Note sur le Mus agrestis de Linné. „Bulletins de l’Académie royale des sciences, des lettres et des beaux-arts de Belgique”. 8 (2), s. 236, 1841. (fr.).
- ↑ L. Jenyns. Notes on some of the smaller British Mammalia, including the description of a new species of Arvicola, found in Scotland. „The Annals and Magazine of Natural History”. 7, s. 270, 1841. (ang.).
- ↑ S. Nilsson. Svenska arter af Sorex och Hypudæus. „Öfversigt af Kongliga Vetenskaps-akademiens forhandlingar”. 1, s. 34, 1844. (szw.).
- ↑ Ch.-L. Bonaparte. Index Mammalium Europæorum. „Atti della Sesta Riunione degli scienziati italiani tenuta in Milano”. 1844, s. 350, 1845. (wł.).
- ↑ E. de Sélys-Longchamps. Distribution géographique des Campagnols (Arvicola) en Europe. „Revue Zoologique”. 1847, s. 307, 1847. (fr.).
- ↑ C.G. Giebel: Fauna der Vorwelt mit steter Berücksichtigung der lebenden Thiere. T. 1: Wirbelthiere. Cz. 1: Säugethiere. Leipzig: F. A. Brockhaus, 1847, s. 88. (niem.).
- ↑ G.S. Miller. Eighteen new European voles. „The Annals and Magazine of Natural History”. Eight series. 1, s. 201, 1908. (ang.).
- ↑ R. Lydekker. Systematic. Mammalia. „The Zoological record”. 45 (2), s. 74, 1908. (ang.).
- ↑ M.A.C. Hinton. A preliminary account of the British fossil voles and lemmings; with some remarks on the Pleistocene climate and geography. „Proceedings of the Geologists’ Association”. 21, s. 493, 1910. (ang.).
- ↑ O. Thomas. New mammals from Central and Western Asia, mostly collected by Mr. Douglas Carruthers. „The Annals and Magazine of Natural History”. Eight series. 8, s. 759, 1911. (ang.).
- ↑ O. Thomas. On mammals from central Asia, collected by Mr. Douglas Carruthers. „The Annals and Magazine of Natural History”. Eight series. 9, s. 398, 1912. (ang.).
- ↑ Barrett-Hamilton i Hinton 1913 ↓, s. 364.
- ↑ Barrett-Hamilton i Hinton 1913 ↓, s. 366.
- ↑ G.A.H. Barrett-Hamilton & M.A.C. Hinton. [On a collection of Mammals from the Inner Hebrides]. „Abstracts of the Proceedings of the Zoological Society of London”. 119, s. 18, 1913. (ang.).
- ↑ I.G.S. Montagu. On a further collection of mammals from the Inner Hebrides. „Proceedings of the Zoological Society of London”. 1922 (4), s. 940, 1922. (ang.).
- ↑ I.G.S. Montagu. On some mammals from Jugoslavia. „Proceedings of the Zoological Society of London”. 1923 (4), s. 868, 1923. (ang.).
- ↑ Á. Cabrera. Sobre algunos Microtinae de Cataluña. „Trabajos del Museo de Ciencias Naturales de Barcelona”. 7 (3), s. 8, 1924. (hiszp.).
- ↑ J. Éhik. Preliminary description of a new Microtus agrestis from Hungary. „Annales historico-naturales Musei Nationalis Hungarici”. 21, s. 76, 1924. (ang.).
- ↑ G. Dal Piaz. Studio sulle arvicole tridentine. „Studi Trentini di Scienze Naturali”. Acta Geologica. 5 (4), s. 10, 1924. (wł.).
- ↑ E.R. Reinwaldt: Über Verbreitung und Schutz einiger Säugetiere Estlands nach Daten einer Enquete der Naturschutzsektion der Naturforscher-Gesellschaft der Universität Tartu (Dorpat). Tautu, Estonia: Looduskaitse Sektioon, 1927, s. 13. (niem.).
- ↑ G. Éhik. Néhány adat Magyarország emlõsfaunájának ismeretéhez (Einige Daten zur Säugetierkunde Ungarns). „Annales historico-naturales Musei Nationalis Hungarici”. 25, s. 197, 1928. (węg.).
- ↑ В.Н. Скалой. Новые данные по фауне млекопитающих и птиц Сибири и Дальне-Восточного Края. „Известия Госпoдина прогивочум. института Сибири и ДВК”. 2, s. 44, 1935. (ros.).
- ↑ V.A. Melander: Microtus agrestis pallida. Opredeliitel’ mlekopitayushchikh Smolenskoi i smezhnykh oblastei. Smoleńsk: Izd. Smol. obi. Kraeved. n-i. inst., 1938, s. 74. (ros.).
- ↑ С.И. Огнев. Вклад в таксономию палеарктического Microtine. „Доклады Академии наук СССР”. 43, s. 179, 1944. (ros.).
- ↑ В.Г. Гептнер. К номенклатуре некоторых млекопитающих. „Доклады Академии наук СССР”. Новая серия. 60 (4), s. 710, 1948. (ros.).
- ↑ M. Kretzoi. New names for arvicolid homonyms. „Annales historico-naturales Musei Nationalis Hungarici”. 50, s. 57, 1958. (ang.).
- ↑ a b H. Heim de Balsac & F. de Beaufort. Formes geographiques de Microtus agrestis L. in France. Bretagne et Ile de Groix. „Mammalia”. 30 (4), s. 638, 1966. DOI: 10.1515/mamm.1966.30.4.637. (fr.).
- ↑ B. Kryštufek i inni, Microtus agrestis, [w:] The IUCN Red List of Threatened Species 2016, wersja 2021-2 [dostęp 2021-12-02] (ang.).
- ↑ Nazwy polskie za: W. Cichocki, A. Ważna, J. Cichocki, E. Rajska-Jurgiel, A. Jasiński & W. Bogdanowicz: Polskie nazewnictwo ssaków świata. Warszawa: Muzeum i Instytut Zoologii PAN, 2015, s. 237. ISBN 978-83-88147-15-9. (pol. • ang.).
- ↑ a b c d e C.J. Burgin, D.E. Wilson, R.A. Mittermeier, A.B. Rylands, T.E. Lacher & W. Sechrest: Illustrated Checklist of the Mammals of the World. Cz. 1: Monotremata to Rodentia. Barcelona: Lynx Edicions, 2020, s. 358. ISBN 978-84-16728-34-3. (ang.).
- ↑ D.E. Wilson & D.M. Reeder (redaktorzy): Species Microtus (Microtus) agrestis. [w:] Mammal Species of the World. A Taxonomic and Geographic Reference (Wyd. 3) [on-line]. Johns Hopkins University Press, 2005. [dostęp 2021-12-02].
- ↑ T.S. Palmer. Index Generum Mammalium: a List of the Genera and Families of Mammals. „North American Fauna”. 23, s. 424, 1904. (ang.).
- ↑ The Key to Scientific Names, J.A. Jobling (red.), [w:] Birds of the World, S.M. Billerman et al. (red.), Cornell Lab of Ornithology, Ithaca (ang.).
- ↑ U. Pardiñas, P. Myers, L. León-Paniagua, N.O. Garza, J. Cook, B. Kryštufek, R. Haslauer, R. Bradley, G. Shenbrot & J. Patton. Opisy gatunków Cricetidae: U. Pardiñas, D. Ruelas, J. Brito, L. Bradley, R. Bradley, N.O. Garza, B. Kryštufek, J. Cook, E.C. Soto, J. Salazar-Bravo, G. Shenbrot, E. Chiquito, A. Percequillo, J. Prado, R. Haslauer, J. Patton & L. León-Paniagua: Family Cricetidae (True Hamsters, Voles, Lemmings and New World Rats and Mice). W: D.E. Wilson, R.A. Mittermeier & T.E. Lacher (red. red.): Handbook of the Mammals of the World. Cz. 7: Rodents II. Barcelona: Lynx Edicions, 2017, s. 332–333. ISBN 978-84-16728-04-6. (ang.).
- ↑ Lennart Hansson. Spring Populations of Small Mammals in Central Swedish Lapland in 1964-68. „Oikos”. 20 (2), s. 431–450, 1969.
Bibliografia
[edytuj | edytuj kod]- G.E.H. Barrett-Hamilton & M.A.C. Hinton. Three new voles from the Inner Hebrides, Scotland. „Annals and Magazine of Natural History”. Eight series. 12, s. 361–368, 1913. (ang.).