Eudyptes
Wygląd
Eudyptes[1] | |||
Vieillot, 1816[2] | |||
![]() Przedstawiciel rodzaju – pingwin złotoczuby (E. chrysolophus) | |||
Systematyka | |||
Domena | |||
---|---|---|---|
Królestwo | |||
Typ | |||
Podtyp | |||
Gromada | |||
Podgromada | |||
Infragromada | |||
Rząd | |||
Rodzina | |||
Rodzaj |
Eudyptes | ||
Typ nomenklatoryczny | |||
Aptenodytes chrysocome J.F. Forster, 1781 | |||
Synonimy | |||
| |||
Gatunki | |||
|
Eudyptes – rodzaj ptaków z rodziny pingwinów (Spheniscidae).
Zasięg występowania
[edytuj | edytuj kod]Rodzaj obejmuje gatunki występujące w Australazji, Ameryce Południowej, na wyspach Oceanu Atlantyckiego i Południowego[10].
Morfologia
[edytuj | edytuj kod]Długość ciała 51–76 cm; masa ciała 2–8,1 kg[10].
Systematyka
[edytuj | edytuj kod]Etymologia
[edytuj | edytuj kod]- Eudyptes: gr. ευ eu „drobny”; δυτης dutēs „nurek”, od δυω duō „nurkować”[11].
- Chrysocoma: gr. χρυσοκομος khrusokomos „złotowłosy”, od χρυσος khrusos „złoty”; κομη komē „włosy”[11]. Gatunek typowy: Aptenodytes chrysocome J.F. Forster, 1781.
- Geopega: gr. γεω- geō- „ziemny”, od γη gē „ziemia”; πηγαζω pēgazō „wytryskać”, od πηγη pēgē „bieżąca woda”[11]. Gatunek typowy: Aptenodytes chrysocome J.F. Forster, 1781.
- Catarractes, Catarrhactes: gr. καταρακτης kataraktēs lub καταρρακτης katarrhaktēs „nieznany drapieżny ptak morski” (ale z pewnością nie pingwin)[11]. Gatunek typowy: Aptenodytes chrysocome J.F. Forster, 1781.
- Microdyptes: gr. μικρος mikros „mały”; rodzaj Eudyptes Vieillot, 1816 (por. δυπτης duptēs „nurek”, od δυω duō „nurkować”)[11]. Gatunek typowy: Eudyptula serresiana Oustalet, 1878 (= Aptenodytes chrysocome J.F. Forster, 1781).
- Catadyptes: gr. κατα kata „ku dołowi”; δυπτης duptēs „nurek”, od δυω duō „nurkować”[11]. Gatunek typowy: Catarhactes chrysolophus von Brandt, 1837.
- Tasidyptes: Tasmania, Australia; gr. δυπτης duptēs „nurek”, od δυω duō „nurkować”[11]. Gatunek typowy: Tasidyptes hunteri van Tets & O’Connor, 1983 (ten pingwin jest znany tylko z niepełnych szczątków, ale badania przeprowadzone w 2018 roku[12] wskazują, że materiał jest sztuczny, złożony z trzech istniejących taksonów: Eudyptes pachyrhynchus, Eudyptes pachyrhynchus robustus i Eudyptula minor novaehollandiae)[11].
Podział systematyczny
[edytuj | edytuj kod]Do rodzaju należą następujące gatunki[13]:
- Eudyptes chrysolophus (von Brandt, 1837) – pingwin złotoczuby
- Eudyptes moseleyi Mathews & Iredale, 1921 – pingwin długoczuby – gatunek wyodrębniony z E. chrysocome[14][15][16]
- Eudyptes chrysocome (J.F. Forster, 1781) – pingwin skalny
- Eudyptes sclateri Buller, 1888 – pingwin szczotkoczuby
- Eudyptes pachyrhynchus G.R. Gray, 1845 – pingwin grubodzioby
- Eudyptes atatu Thomas, Tennyson, Scofield & Ksepka, 2020 – wymarły, plioceński gatunek[17]
- Eudyptes calauina Hoffmeister, Briceño & Nielsen, 2014 – wymarły, plioceński gatunek[18]
Przypisy
[edytuj | edytuj kod]- ↑ Eudyptes, [w:] Integrated Taxonomic Information System (ang.).
- ↑ L.J.P. Vieillot: Analyse d'une nouvelle ornithologie élémentaire. Paris: Deteville, libraire, rue Hautefeuille, 1817, s. 67, 70. (fr.).
- ↑ J.F. Stephens: Chrysocoma. Gorfou. W: G. Shaw: General zoology, or Systematic natural history. T. 13: Aves. Cz. 1. London: Printed for G. Kearsley, 1825, s. 57. (ang.).
- ↑ G.J. Billberg: Synopsis Faunae Scandinaviae. T. 1. Cz. 2: Aves. Holmiae: Ex officina typogr. Caroli Deleen, 1828, s. tab. A. (łac.).
- ↑ F.S. Voigt: Das Thierreich, geordnet nach seiner Organisation: als Grundlage der Naturgeschichte der Thiere und Einleitung in die vergleichende Anatomie. Cz. 1. Leipzig: F.A. Brockhaus, 1831, s. 910. (niem.).
- ↑ R.-P. Lesson: Traité d’ornithologie, ou, Tableau méthodique des ordres, sous-ordres, familles, tribus, genres, sous-genres et races d’oiseaux: ouvrage entièrement neuf, formant le catalogue le plus complet des espèces réunies dans les collections publiques de la France. Bruxelles: Chez F.G. Levrault, 1831, s. 644. (fr.).
- ↑ A. Milne-Edwards. Recherches sur la faune des régions Australes. „Annales des Sciences Naturelles, Zoologie”. Sixième série. 9 (9), s. 58, 1880. (fr.).
- ↑ G.M. Mathews. Description of a new genus for Catarractes chrysolophus Brandt, the Macaroni Penguin. „Bulletin of the British Ornithologists’ Club”. 55 (382), s. 74, 1934. (ang.).
- ↑ G.F. van Tets & S. O’Connor. The Hunter Island Penguin, an Extinct New Genus and Species from a Tasmanian Midden. „Records of the Queen Victoria Museum Launceston”. 81, s. 3, 1983. (ang.).
- ↑ a b I. Martínez: Family Spheniscidae (Penguins). W: J. del Hoyo, A. Elliott & J. Sargatal (red.): Handbook of the Birds of the World. Cz. 1: Ostrich to Ducks. Barcelona: Lynx Edicions, 1992, s. 156–158. ISBN 84-87334-10-5. (ang.).
- ↑ a b c d e f g h Etymologia za: James A. Jobling: The Key to Scientific Names. [w:] Birds of the World [on-line]. Cornell Lab of Ornithology, Ithaca, NY, USA, 2021. (ang.).
- ↑ T.L. Cole, J.M. Waters, L.D. Shepherd, N.J. Rawlence, L. Joseph & J.R. Wood. Ancient DNA reveals that the 'extinct' Hunter Island penguin (Tasidyptes hunteri) is not a distinct taxon. „Zoological Journal of the Linnean Society”. 182 (2), s. 459–464, 2018. DOI: 10.1093/zoolinnean/zlx043. (ang.).
- ↑ Systematyka i nazwy polskie za: P. Mielczarek & M. Kuziemko: Rodzina: Spheniscidae Bonaparte, 1831 – pingwiny – Penguins (wersja: 2020-11-15). [w:] Kompletna lista ptaków świata [on-line]. Instytut Nauk o Środowisku Uniwersytetu Jagiellońskiego. [dostęp 2021-07-22].
- ↑ J.C. Banks, R.L. Palma, A.M. Paterson. Cophylogenetic relationships between penguins and their chewing lice. „Journal of Evolutionary Biology”. 19 (1), s. 156-166, 2006. DOI: 10.1111/j.1420-9101.2005.00983.x. (ang.).
- ↑ P. Jouventin, R.J. Cuthbert, R. Ottvall. Genetic isolation and divergence in sexual traits: evidence for the northern rockhopper penguin Eudyptes moseleyi being a sibling species. „Molecular Ecology”. 15 (11), s. 3413–3423, 2006. DOI: 10.1111/j.1365-294X.2006.03028.x. (ang.).
- ↑ M. De Dinechin, R. Ottvall1, P. Quillfeldt, P. Jouventin. Speciation chronology of rockhopper penguins inferred from molecular, geological and palaeoceanographic data. „Journal of Biogeography”. 36 (4), s. 693-702, 2009. DOI: 10.1111/j.1365-2699.2008.02014.x. (ang.).
- ↑ Daniel B. Thomas i inni, Ancient crested penguin constrains timing of recruitment into seabird hotspot, „Proceedings of the Royal Society B: Biological Sciences”, 287 (1932), 2020, s. 20201497, DOI: 10.1098/rspb.2020.1497 (ang.).
- ↑ Martín Chávez Hoffmeister , Jorge D. Carrillo Briceño , Sven N. Nielsen , The Evolution of Seabirds in the Humboldt Current: New Clues from the Pliocene of Central Chile, „PLOS One”, 9 (3), 2014, e90043, DOI: 10.1371/journal.pone.0090043, ISSN 1932-6203, PMID: 24621560, PMCID: PMC3951197 [dostęp 2022-04-28] (ang.).